Cần nghe một từ bao nhiêu lần mới học được?

Tác giả: Dr. Jeff McQuillan, Tiến sĩ Ngôn ngữ học Ứng dụng và Giáo dục, University of Southern California

Bạn cần nhìn thấy hoặc nghe một từ mới khoảng 10 đến 15 lần trước khi biết nó đủ rõ để hiểu khi có người dùng nó (Pellicer-Sánchez & Schmitt, 2010). Còn để tự bạn dùng được từ đó khi nói và viết thì thường phải gặp nó nhiều lần hơn thế. Đó là lý do trình độ ngôn ngữ của bạn phụ thuộc nhiều đến vậy vào lượng Input (đầu vào, thứ đi vào não) mà bạn nhận được qua đọc và nghe.

Một từ được học ra sao?

Bạn học từ từng chút một sau khi nhìn thấy hoặc nghe chúng trong những ngữ cảnh khác nhau. Bạn gần như không bao giờ học được trọn nghĩa của một từ ngay lần đầu nhìn thấy. Thay vào đó, mỗi lần gặp nó bạn học được một phần nhỏ nghĩa của từ ấy (Frishkoff, Collins-Thompson, Perfetti, & Callan, 2008, và McQuillan & Ediger, 2018).

Lấy ví dụ từ bịa ra "wug". Nếu bạn đọc câu "Có một con wug", thật ra bạn chưa biết mấy về nó. Tiếp theo bạn đọc câu "Con wug ở trên giường". Bây giờ bạn có thể đoán wug là danh từ, một thứ có thể thấy trong nhà. Sau đó bạn thấy câu "Con wug đi ngang qua phòng". Lúc ấy bạn biết wug nhiều khả năng là người hoặc con vật.

Khi bạn tiếp tục thấy "wug" trong những câu khác nhau, bạn có thêm một chút nghĩa của nó. Sau khi thấy "wug" được dùng rõ ràng trong khoảng 10 đến 15 câu, bạn sẽ học được nghĩa của nó, nhiều khả năng còn không nhận ra.

Thật ra bạn cần bao nhiêu lần gặp?

Ana Pellicer-Sánchez và Norbert Schmitt (2010) đề nghị một nhóm người học đọc trọn một cuốn tiểu thuyết có chứa những từ họ chưa biết. Sau đó, hai nhà nghiên cứu kiểm tra người học trên vài từ mới trong số ấy để xem đã học được bao nhiêu. Càng thấy từ đó nhiều lần, khả năng nhớ được càng cao. Họ phát hiện sau 10 đến 15 lần gặp, người học đã biết từ đủ rõ để nhận ra nghĩa khi đọc hoặc khi nhìn thấy.

Việc bạn nhận ra một từ và biết nghĩa của nó trong câu khi đọc hay nghe không có nghĩa là bạn dùng được chính từ ấy khi nói hoặc viết. Stuart Webb (2007) đưa cho một nhóm người học các câu trong đó một từ xuất hiện một, ba, bảy hoặc 10 lần. Ông kiểm tra cả khả năng nhận ra nghĩa của từ lẫn khả năng dùng chúng. Trong mọi trường hợp, điểm nhận ra của người học đều cao hơn điểm "chủ động", tức điểm dùng từ. Chẳng hạn, người học nhận ra cách viết đúng của 88 phần trăm số từ, nhưng chỉ đưa ra được chính từ đó cho một nghĩa cho sẵn trong 29 phần trăm số lần.

Webb kết luận rằng thấy một từ 10 lần tạo ra bước tiến lớn trong việc nhận ra từ, nhưng chưa đủ để học từ đó đủ rõ cho người học dùng được. Chúng ta chưa có con số chính xác về số lần cần nhìn thấy hoặc nghe một từ để dùng được nó, nhưng rõ ràng nó cao hơn nhiều so với số lần cần để hiểu từ đó khi đọc và nghe.

Ngữ cảnh mà bạn gặp từ mới có ý nghĩa quan trọng. Bạn sẽ học một từ nhanh hơn nếu ngữ cảnh cho bạn nhiều thông tin hơn về nó. Điều này giải thích vì sao số lần gặp cần để học một từ lại khác nhau. Chỉ nhìn thấy từ đó 10 đến 15 lần mà không có ngữ cảnh thì không có tác dụng. Một phần vì lý do đó mà thẻ từ vựng không thật sự giúp bạn tiến bộ.

Vậy có nên học thuộc danh sách từ không?

Nhiều "người có ảnh hưởng" nổi tiếng trên mạng, và cả một số nhà nghiên cứu ngôn ngữ, khuyên bạn học thuộc lòng để nhớ từ mới. Nhưng các nghiên cứu khoa học cho thấy rõ rằng những từ bạn học thuộc bằng thẻ và danh sách không thật sự cải thiện khả năng hiểu ngôn ngữ (Tuinman & Brady, 1974, Pany & Jenkins, 1978, Hudson, 1982, Pany, Jenkins, & Schreck, 1982, và Jahangard, Moinzadeh, & Karimi, 2011). Học thuộc lòng chỉ cho bạn hiểu biết "nông", ở bề mặt nghĩa của một từ.

Để hiểu và tạo ra ngôn ngữ, bạn cần có hiểu biết "sâu" về một từ, và điều đó chỉ đến từ việc nhìn thấy và nghe các từ trong những ngữ cảnh khác nhau. Để tăng vốn từ, bạn phải nhận được "Comprehensible Input" (đầu vào dễ hiểu) có chứa từ mới cho bạn học (Krashen, 1985).

~ Dr. Jeff McQuillan, từ Los Angeles, California xinh đẹp